Welkom op Vlaardingenleest.nl, boekrecensie De oudste stad van Holland - Henk ’t Jong






De oudste stad van Holland - Henk ’t Jong




Opkomst en verval van Dordrecht 1000-1421



Dordrecht viert in 2020 dat zij 800 jaar stadsrechten bezit. Er bestaat een ‘strijd’ tussen Geertruidenberg en Dordrecht over de vraag welke van deze twee plaatsen ‘de oudste stad van Holland’ is. Geertruidenberg claimt die titel omdat zij in 2013 stadsrechten heeft gekregen. Dordrecht kreeg die stadsrechten in 1220. Om na te gaan of die claim al dan niet juist is, heeft historicus Henk ’t Jong hiernaar onderzoek verricht. Het resultaat van dit onderzoek beschrijft hij in De oudste stad van Holland. De auteur laat hierin zien hoe de stad zich na de ontginningen in het begin van de elfde eeuw, de geografische ligging en de stormvloeden in de twaalfde eeuw ontwikkelde van kleine handelsplaats tot de grootste stad van het graafschap Holland.


In de inleiding beschrijft ’t Jong op een heldere manier hoe de maatschappij van wat nu Holland (en Zeeland) is, in de middeleeuwen was georganiseerd.  Tevens beschrijft hij de criteria waaraan een nederzetting moet voldoen om als stad te kunnen worden aangemerkt. Dat zijn: een stedelijk uiterlijk (stadswallen of muren met poorten en grachten), een bevolking vanaf ongeveer 1000 mensen, aanwezigheid van andere beroepen dan landbouw, een markt voor de omgeving, bezit van een zegel, een relatief dichte bebouwing en een centrum waar recht kan worden gesproken.

In het hoofdstuk Rivierenland legt hij duidelijk uit hoe het rivierenland zich had ontwikkeld en het veengebied in wat nu Zuid-Holland is, werd ontgonnen. Op de plek waar de rivieren Maas en Merwede samenkwamen, lag Vlaardingen, in de elfde eeuw een belangrijke handelsplaats. Door overstromingen als gevolg van enkele stormrampen in de twaalfde eeuw ontstonden de (latere) Oude Maas en een nieuwe tak van de Merwede.

In de volgende hoofdstukken beschrijft ’t Jong de ontwikkeling van Dordrecht als kleine nederzetting tot de grootste stad van Holland. Dordrecht is ontstaan als een lintdorp langs een waterloop die Thuredrith heette, wat zoiets als ‘doorvaart’ betekent. In de twaalfde eeuw kwam Dordrecht op een knooppunt van rivieren te liggen en werd daardoor aantrekkelijk voor internationale kooplieden om juist daar hun waren te verkopen. Dat ging ten koste van Vlaardingen, dat minder belangrijk werd. Dordrecht ontwikkelde zich als de eerste 'stapelplaats', een centrale plek waar handelaren naartoe moesten komen, zodat er goed toezicht kwam op de handelsbewegingen en invoerbelasting werd geïnd. Door achtereenvolgende stormvloeden in de vijftiende eeuw – met als gevolg dijkdoorbraken en verzilting van het land trokken veel mensen uit zichzelf weg uit de Grote Waard. Ook diverse oorlogen in die tijd waren debet aan de achteruitgang van Dordrecht. In de loop der tijd werd Dordrecht steeds meer overvleugeld door steden als Amsterdam, Rotterdam en Leiden.

De auteur verrichtte uitvoerig archiefonderzoek. Hij raadpleegde onder meer keuren, oorkonden,  brieven, stadsrekeningen, justitie- en vonnissenboeken (in Dordrecht heten deze boeken ‘klepboeken’). Uit de archiefstukken ontdekte ’t Jong nieuwe dingen. Allereerst dat Dordrecht in een door graaf Dirk VII ondertekend document vóór 1200 al als stad werd aangeduid. De stadsrechten van 1220 zijn echter als enige bewaard gebleven. Uit de ‘klepboeken’ blijkt dat lijfstraffen en de doodstraf in de middeleeuwen relatief weinig voorkwamen. Dit in tegenstelling tot wat films over de middeleeuwen laten zien. En tijdens de grote Sint Elisabethsvloed (18-19 november 1421) zijn er geen duizenden doden gevallen en is de Grote Waard niet in één nacht in een groot binnenmeer veranderd, zoals wel wordt beweerd.

Door de prettige en begrijpelijke schrijfwijze, de vele illustraties (in de tekst zwart-wit en een apart katern met illustraties in kleur), plattegronden, notenapparaat, literatuurverwijzing, personenregister en register van topografische namen is De oudste stad van Holland een stevige aanrader voor iedereen (niet alleen Dordtenaren!) die geïnteresseerd is in middeleeuwse en/of stadsgeschiedenis.







Henk ’t Jong (1948) is Dordtenaar en historicus. Hij is gespecialiseerd in middeleeuwse geschiedenis. Hij is tevens heraldisch ontwerper en heeft een geschiedkundig adviesbureau. Op zijn weblog Apud Thuredrech.nl schrijft hij over de vroege (en latere) geschiedenis van Dordrecht en omstreken. In oktober 2018 publiceerde ’t Jong De dageraad van Holland, dat gaat over de geschiedenis van het graafschap Holland (en Zeeland) aan de hand van levensbeschrijvingen van de negen graven tussen 1100 en 1300.

De oudste stad van Holland is op 26 mei 2020 verschenen bij Uitgeverij Omniboek. Het boek telt 240 pagina’s, inclusief noten, literatuurlijst, personenregister en register van topografische namen. Het boek kost € 20,00. ISBN: 9789401916882. Het is als e-book te koop voor € 9,99. ISBN: 9789401916899








Waardering:






Wies Groeneveld

email mij

Gepubliceerd: 17-07-2020